Նյութը՝ Միլենա Մկրտչյանի
Լուսանկարները՝ Արմեն Սիմոնյանի
Տեղադրվել է 30-04-2018
«…երիտասարդ ընթերցող խավը վաղը մեր գրական արձակի տերն է լինելու». Հուսիկ Արա
Eritasard.am-ը ներկայացնում է իր նոր՝ «Ես երիտասարդ գրող եմ…» հեղինակային շարքը, որն ընթերցողին կներկայացնի հայ ժամանակակից գրականության երիտասարդ ներկայացուցիչներին եւ հաղորդակից կդարձնի նրանց ստեղծագործական գործունեությանը:
Ֆելիքս Եղիազարյան անուն-ազգանունով ժամանակակից հայ հեղինակին այսօր գրեթե ոչ ոք չի ճանաչի: Սակայն Հուսիկ Արա անունը ոչ միայն ճանաչված է ընթերցողների շրջանում, այլեւ նա 21-րդ դարի հայ ժամանակակից գրականության սիրված հեղինակներից է:  
 
1967 թվականի հունիսի 24-ին Արտաշատի շրջանի Մրգավետ գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Արարատի մարզ) ծնված Ֆելիքս Եղիազարյանը պատմում է, որ միայն դպրոց գնալուց հետո է իմացել, որ իր անունը Ֆելիքս է: Ծնված օրվանից թե՛ տանը, թե՛ շրջապատում Հուսիկ են ասել եւ մինչ այսօր էլ շարունակում են ասել: 
 
Հեղինակի հայրը քանդակագործ էր: Նա էլ երբեմն ինչ-որ բաներ գրում էր: Սակայն Հուսիկ Արան հիշում է, որ մայրիկը երիտասարդ տարիքում ավելի շատ էր գրում: Բանաստեղծական տաղանդը գրողին փոխանցվել է հենց մայրիկից: Ասում է. «Ներաշխարհով մայրս եմ, արտաքինով՝ հայրս»:
 
Հուսիկ Արան ավարտել է ԵՊՀ հայ բանասիրության ֆակուլտետի ժուռնալիստիկայի բաժինը: Արդեն 27 տարի է, ինչ նա գործող լրագրող է: Հանրային ռադիոյում վարել է «Գրական հանդիպում» հեղինակային հաղորդաշարը, եղել է «Գարուն» ամսագրի հրապարակախոսության բաժնի խմբագիրը, աշխատել է «Հրապարակ» օրաթերթում, «911» թերթում, իսկ այժմ թղթակցում է «Ժողովուրդ» թերթին: 
 
Ներկայացնում ենք Հուսիկ Արայի հետ մեր հարցազրույցը, որտեղ նա պատմում է իր անցած գրական ուղու, ստեղծագործությունների, հայացքների եւ մտահոգությունների մասին:
 
- Աշխատել եք թե՛ որպես խմբագիր, թե՛ որպես լրագրող, թե՛ որպես հրապարակախոս: Ո՞ր կոչումն է Ձեզ առավել հոգեհարազատ:
 
- Լրագրությունն իմ հացն է ապահովել. աշխատել եմ եւ վճարվել: Գրականության համար չեմ վճարվել, սակայն իմ հոբբին, էությունը գրականությունն է: Բանաստեղծությունն իմ կենսակերպն է: 
 
- Ե՞րբ եք սկսել գրել: 
 
- Առաջին բանաստեղծությունս գրել եմ 11 տարեկանում, երբ կարդացի Ավետիք Իսահակյանի «Հե՜յ ջան, հայրենիք, ինչքա՜ն սիրուն ես» բանաստեղծությունը: Գրեցի այդ բանաստեղծության ազդեցությամբ: Գրում էի սիրային գործեր, մորս, երկրիս նվիրված բանաստեղծություններ: Այն ժամանակ թեմաներն այդքան էլ շատ չէին: Առաջին հաջողված բանաստեղծությունս գրեցի 17 տարեկանում, որն էլ տպագրվեց «Ավանգարդ» թերթում, ինչն այդ ժամանակների համար շատ մեծ ձեռքբերում էր, քանի որ եթե դպրոցական էիր, նախ պետք է գրածդ տպագրվեր քո տարիքային՝ «Պիոներ կանչ» թերթում: Այդպես էլ սկսվեց…
 
«Գարուն» ամսագրում տպագրվելը եւս մեծ հաջողություն էր խորհրդային ժամանակների համար: Այն 20.000 տպաքանակ ուներ, որը գրքին հավասար էր: Պարբերաբար մի քանի տարի տպագրվեցի «Գարուն» ամսագրում:
 
- Բազմիցս անդրադարձել եք Արցախյան շարժմանը եւ ազատամարտին: Ինչո՞վ են առանձնանում այդ ստեղծագործությունները:
 
- «Ազատության ծիրանի» ժողովածուում 1990 թ.-ին ժամանակի հեղինակների եւ բանաստեղծների կողքին տպագրվեցին իմ երկու գործերը՝ ձոնված Ղարաբաղյան շարժմանը: «Գարուն» ամսագրում տպագրվեց իմ «Ասք պատերազմի» պոեմը, որը Շուշիի ազատագրման եւ շարժման մասին էր:
 
1996 թ.-ին հավաքեցի թեմատիկ բանաստեղծություններս եւ «Ասք պատերազմի» պոեմս ու որոշեցի «Մարդու որդիներ»  /1996 թ./  վերնագրով տպագրել մի գիրք, որը բացառապես նվիրված կլիներ շարժմանը, զարթոնքին, ազատամարտին: 
 
«Ասք պատերազմի»-ն ես նվիրել եմ համալսարանական իմ զոհված երկու ընկերներից մեկի՝ Կարեն Ավետիսյանի հիշատակին, ով զոհվեց 1990 թվականի մարտի 22-ին: Ընկերս Աֆղանստանում էր ծառայել: Նա այլախոհ, հակախորհրդային, ազգայնական սերնդի մարդ էր: Մյուս ընկերս՝ Վարդան Դալլաքյանն էր՝ ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի ուսանող, ով նույնպես ծառայել էր Աֆղանստանում: Ուզում էի նրանց փառաբանող գործ լիներ պոեմը, սակայն ամբողջովին հակապատերազմական գործ ստացվեց: 
 
Քառօրյա պատերազմից հետո էլ եմ հակապատերազմական գործեր գրել, քանի որ չեմ կարող հանդուրժել պատերազմն ու արյունը: Այդ պոեմը բնաբան ունի. «Հեղվողը արյուն է, ղեղվողը՝ հոգի, մեռնողը՝ մարդ»: Դա է պատերազմը: Դրա մեջ ի՞նչ լավ բան կա: 



- Ինչո՞ւ ընտրեցիք հենց «Մարդու որդիներ» խորագիրը:
 
- Քրիստոսն ինքն իրեն մարդու որդի է ասում: Մեր ազատամարտին մասնակցած ե՛ւ զոհված, ե՛ւ այսօր ապրող բոլոր տղաները մեզ համար Աստծո, Փրկչի արժեք ունեն: Հետագայում ես «Լուսանցքի մարդիկ» գրքում էլ ներկայացրի իրական պատմություն ազատամարտիկի մասին, ով, ոտքը կտրած, մետրոյի «Զորավար Անդրանիկ» կայարանում հենակներով նստած, մի բաժակ օղի էր մուրում: Ով այն ժամանակ աստված էր, այսօր արհամարհված է:  
 
Ազատամարտի տարիներին, անկախ քեզանից, ուզում էիր կռվել, եւ նշանակություն չուներ՝ ինչ գիտեիր-չգիտեիր: Պետք է գնայիր, որովհետեւ քո արյունն ուրիշի արյունից կարմիր չէր: Այդպիսի նվիրական տարիներ էին:
 
Հետո՝ 2004 թվականին, եկան «Սեւագրություններ»-ը: Տպագրեցի իմ ուսանողական տարիների առաջին շրջանի գրածներս՝ սաղմոսները, որոնք երբեւէ չէին տպվել: Այդ սեւագրություններում կային կյանք ու սեր: Այն կարող էր առաջին գիրքս լիներ, բայց ազատամարտի պատճառով այն դարձավ երրորդը: 
 
- Ի՞նչ ընդհանուր գծեր կան «Լուսանցքի մարդիկ» եւ «Անիծվածները» գրքերում:
 
- Պատերազմից հետո ես գրեցի «Լուսանցքի մարդիկ» գիրքը: Գրել եմ լուսանցքի մեջ գտնվող մարդկանց եւ հետպատերազմական շրջանի քաղաքի մասին: Բոլորս էլ այդ ժամանակ լուսանցքի մարդիկ էինք: Այնտեղ կա ե՛ւ սեր, ե՛ւ կյանք, ե՛ւ անհատը մենության մեջ, ե՛ւ մարմնավաճառ կինը, ե՛ւ փողոցում մուրացող երեխան, ե՛ւ զինվորը, ե՛ւ մուրացկանը, ե՛ւ «ֆալյաբազարի» վաճառողը, որովհետեւ դա է քաղաքը: 25 տարվա քաղաքն է այդտեղ՝ իր կենդանի կերպարներով:  
 
2010 թ.-ին լույս տեսավ հրապարակախոսությունների, էսսեների եւ ակնարկների «Անիծվածները» գիրքը: Այդտեղ արդեն իրական մարդիկ են, որոնք կառուցել են այս քաղաքը, բայց մնացել են անտուն: Մարդիկ են, որոնք դուրս էին մնացել կյանքի ճանապարհից, հատակի մարդիկ են, անիծված մարդիկ՝ իրականությունից արհամարհված, լքված, դուրս մղված, խորթ եւ օտարված:
 
- Ձեր գրած գեղարվեստական միակ արձակ ստեղծագործությունը «Միայնակ շան լուսնահաչ»-ն է…
 
- «Միայնակ շան լուսնահաչ»-ը կենսագրական տարրեր է պարունակում: Անկախ ամեն ինչից՝ ես դա մի օր պետք է գրեի: Դա իմ կյանքն է: Երբ ընկերներս տեսան, որ արձակ եմ գրում, հարցրին, թե արդեն անցար արձակին, ասացի՝ ո՛չ: Կուտակվել էր, դա իմն էր եւ պետք է գրվեր այնպես, ինչպես «Սեւագրություններ»-ը՝ իմ առաջին շրջանի գործերը, որոնք կարող են բանաստեղծական առումով զիջեն իմ հետագա գործերին, բայց իրենց մաքրությամբ եւ անկեղծությամբ, համոզված եմ, կառանձնանան:
 
- Ինչո՞վ են առանձնանում «Աստծո հետ խոսելու ժամանակը» եւ «Ազատության հրապարակ» գրքերը:
 
- «Աստծո հետ խոսելու ժամանակը» կարող էր լինել նաեւ «Առանց ժամանակի», «Օրեր առանց ժամանակի» վերնագրերով: Ես նույն թեմաներն այդտեղ շարունակեցի բանաստեղծությունների շարքի, սաղմոսների նոր ձեւով: Ներկայացնում եմ կյանքը: Աստծուն ընդվզում, բողոքում եմ, թե ինչո՞ւ է այդպես, ի վերջո, մենք եկել ենք այստեղ տառապելու, թե՞ վայելելու կյանքը:
 
«Ազատության հրապարակ» շարքում, որտեղ արժեւորվում է անկախությունը, կան բանաստեղծություններ, որոնց հիմքում այն գաղափարն է, որ մենք դեռ պատրաստ չենք այս անկախությանը: Կան պատի տակ լքված երեխայի մասին բանաստեղծություններ եւ «Նոր Հայաստան» բանաստեղծությունների շարքը, որտեղ երկիրն արժեւորում եմ որպես տարածք, որտեղ ես ապրում եմ: Խուսափել եմ վերամբարձ, ամպագոռգոռ հայրենասիրություններից: Կան նաեւ բանաստեղծություններ, որտեղ ակնհայտ երեւում է մեր օտարումը, «հանման գծիկ» կա, որը դրված է մեր միջեւ: 1990-ական թվականներին՝ պայքարի տարիներին, նույնն էինք, գնում էինք Ազատության հրապարակ, ըմբոստանում եւ մեր արժեքներին փորձում էինք տեղ տալ: Ես հիմա  նույնն եմ մնացել, սակայն երկիրն է ուրիշ դարձել: Երկիր ասելով նկատի ունեմ մարդկանց, ժամանակը, իրականությունը, ոչ թե այս շենքերը կամ ծառերը, քանի որ դրանք միշտ էլ գեղեցիկ են: Կան նաեւ տողեր, որտեղ խնդրում եւ պահանջում եմ. «…երկիր, քաղաք՝ ինձ մի՛ սպանիր, էլի…»:
 
- Հիմնականում Ձեր բոլոր ստեղծագործությունների հիմքում իրական կյանքն է՝ առանց վերացական եւ երեւակայական պատկերների: Բացառություն չէ նաեւ «Տան դուռը» գիրքը…
 
- «Տան դուռը»  գրեցի 2015 թ.-ին: Վերնագրի միջոցով ուզում էի ասել եւ հասկացնել, որ սա քո տունն է, յուրաքանչյուրի տունն է. բա՛ց արա դուռը եւ նե՛րս մտիր, տե՛ր կանգնիր քո արժեքներին: Իմ ամեն գրքում էլ ես ունեցել եմ շարք՝ նվիրված Երեւանին, եւ այստեղ ասես ամփոփում եմ այդ ամենը: Եվ միայն «Տան դուռը» գրքում աշխարհագրական առումով այն ընդլայնվեց, եւ քաղաքը դարձավ ողջ երկիրը: Առհասարակ վերացական տարածքում ես չեմ ստեղծագործում: Իմն իրական կյանքն է, անգամ՝ բանաստեղծություններում: 
 
- Ձեր վերջին՝ 2016 թ.-ին հրապարակած գիրքը՝ «Երեւան քաղաքը», ամբողջովին նվիրված է մայրաքաղաքին: Ինչպիս՞ն են քաղաքն ու բնակիչները Ձեր աչքերով:
 
- «Երեւան քաղաքը» գրքում նույնպես խաչված սերնդին եմ անդրադարձել: Սերունդ, որը կորել էր պատերազմի եւ հեղափոխության արանքում: Ցանկացած պատերազմի եւ հեղափոխության արանքում 2-3 սերունդ կորում է, եւ դա  իմ սերունդն է ե՛ւ գրականության մեջ, ե՛ւ կյանքում: Դա 25 տարվա մեր քաղաքն է՝ շոշափելի տարածք իր իրական կերպարներով: «Երեւան»-ում եմ գրել «Անաբասիս»-ը, գրել եմ «Անաստված» բանաստեղծությունը: Դա մեր սերնդի ողբերգությունն է, մեր ճակատի խարանը:


 
- Ո՞րն է լինելու տասներորդ գիրքը:
 
- Հիմա աշխատում եմ, եւ «Անտարես» հրատարակչությունում շուտով լույս կտեսնի իմ նոր գիրքը՝ «Եվ սերը ասաց»: Թեմատիկ ընտրված սիրային բանաստեղծություններ են: 
 
- Ձեզ համար ի՞նչ է նշանակում 21-րդ դարում ստեղծագործող հեղինակ լինելը:
 
- Գրողը գրում է, որովհետեւ չի կարող չգրել, ինքն ասելիք ունի եւ չի կարող չասել: Եթե ես դադարեմ գրել, ավելի շուտ կմեռնեմ, քանի որ ես իմ գրելով ապրում եմ: Հիմա լավ է ստացվում, թե՝ վատ, դա իմ կենսակերպն է: Դա ինձ ապրեցնում է, անհուսության չի մատնում: Իմ ամեն օրը փոխակերպվում, դառնում է բանաստեղծություն, դառնում է տող: Ես իմ ժամանակի վկան եմ: Գրում եմ իրականությունը, այն, ինչ կա, գրում եմ անկեղծ եւ արդար, առանց խաբելու ընթերցողին, քաղաքիս, երկրիս եւ հայրենիքիս: 
 
- 2001 թ.-ից Հայաստանի գրողների միության անդամ եք: Ի՞նչ են տալիս ժամանակակից այլ գրողների հետ հանդիպումները եւ քննարկումները:
 
- Ինչպես եղել է եւ կա հիմա, ամեն գրող գրականության աշխարհում ունի մի քանի մոտ գրող-ընկերներ, գրականագետներ, որոնց հետ ինքը շփվում է, մտորում է:  Համընդհանուր չի կարող լինել: Չկա այն դաշտը, որտեղ հավաքվենք, ընթերցենք, քննարկենք: Դա եղել է Խորհրդային Միության ժամանակ, որի մասին լսել եմ, սակայն ներկա չեմ եղել: Պատմությունից մենք ոչ թե դասեր ենք առնում, այլ փորձ ենք ձեռք բերում: Այնպիսի տպավորություն է, որ այսօր ավելի ուժգնությամբ 1937 թվականը կիրագործենք: Այսօրվա գրական միջավայրը շատ տխուր է՝ նախանձ, չարություն, վիրավորանք… բոլոր առումներով: Զարմանում ես, որ գրի մարդը կարող է այդքան փոքրոգի եւ ճղճիմ լինել:  
 
Կան նաեւ անհատներ՝ ե՛ւ ավագ, ե՛ւ կրտսեր, որոնց գրածներով ես ուրախանում եմ, որոնց բարձր եմ գնահատում, բայց, ցավոք, նրանք մի քանիսն են: Որքան հեղինակը տաղանդավոր է, այնքան կարգին մարդ է: Ինչո՞ւ մեծերը չար ու նախանձ չեն եղել, որովհետեւ նրանք վստահ են եղել իրենց գրին, գիտակցել են իրենց ստեղծածի արժեքը:
 
- Ի՞նչպես կբնութագրեք մեր օրերի երիտասարդներին:
 
- Հրաշալի երիտասարդություն ունենք: Իհարկե, վատերն էլ կան, սակայն նրանք ավելի ազատ են, կաղապարներից դուրս են, ինչը կապ ունի ժամանակի հետ: Երբ մասնակցում եմ տարբեր քաղաքացիական ակցիաների, զրուցում եմ երիտասարդների հետ:
 
Այսօր քաղաքացիական հասարակություն է ձեւավորվում, եւ երիտասարդն ասում է՝ սա իմ երկիրն է, եւ ես ուզում եմ նորմալ, բարոյական օրենքներով երկիր ունենամ: Նա բաց, ազատ եւ անկաշառ, խորհրդային մտածողությունից զերծ երկիր է ուզում: Քառօրյա պատերազմը ցույց տվեց, թե ի՜նչ հզոր սերունդ ունենք: Ես վստահ եմ, որ նոր սերունդը կհասնի դրան, իրենք դա կարող են եւ կանեն:
 
Ես մի հոդված գրեցի «Ափսոս նաիրյան այդ գենը» վերնագրով, ափսոս, որ 100-ից ավելի զոհ տվեցինք, քանի որ նրանցից ամեն մեկը մի երկիր արժեր: Եվրոպան 50-100 տարի աշխատում է, որ որակյալ սերունդ ստանա, չի կարողանում, իսկ մենք ազատամարտով դաստիարակված սերունդ ունենք: Մենք շատ լավ սերունդ ունեցանք, որին փչացնել չի լինում:
 
- Ձեզ՝ որպես ժամանակակից գրողի երիտասարդները ճանաչո՞ւմ են փողոցում, պատահական հանդիպումների ժամանակ:
 
- Բավականին: Շատ են պատահում՝ փողոցում մոտենում են ե՛ւ աղջիկներ, ե՛ւ տղաներ: Խորհրդային ընթերցողը, որ այլ գրականության էր սովորել, կաղապարված էր եւ սահմանափակ: Նա հիմա էլ չկա: Հիմա անցումային շրջան է ստեղծվել: Մեր՝ իմ սերունդը դադարում է կարդալ, իսկ երիտասարդ սերնդի մեջ նոր ընթերցող խավ է ձեւավորվում, ինչն էլ շատ ուրախացնում է: Ուրախ եմ, որ երիտասարդ սերունդը կա, եւ այսօրվա երիտասարդ ընթերցող խավը վաղը մեր գրականության տերն է լինելու: