Այսօր

«Թվականն անհայտ է»․ Զրույց գեղանկարիչ Դավիթ Քոչունցի հետ

  27 Մայիս 2021  367 դիտում
«Թվականն անհայտ է»․ Զրույց գեղանկարիչ Դավիթ Քոչունցի հետ

Վրձիններ, ներկեր, կտավներ․նկարիչ դառնալու համար տանն ամեն ինչ կար։ Հայրն էր տարված նկարելով։ Օրերով նատյուրմորտ կամ բնապատկեր նկարել, սակայն, Դավիթը չէր սիրում․ձանձրանում էր։ Ծննդավայր Գորիսում ավարտեց արվեստի դպրոցը, հետո նաև Թերլեմեզյանի անվան պետական քոլեջը։ Որոշեց չշարունակել ուսումը, զբաղվել ինքնակրթությամբ՝ շատ կարդալ, նկարել ու փորձարկումներ անել։ 2020 թվականը նկարչի համար փորձություններով լի էր՝ համավարակ ու պատերազմ։ Հադրութում էր կռվում։ Ասում է՝ անընդհատ չարնահոսելու համար պետք է ուղիղ նայենք մեր բաց վերքերին ու բուժենք դրանք։ Erit.am-ի հետ զրույցում գեղանկարիչ Դավիթ Քոչունցը պատմել է առաջին՝ «Թվականն անհայտ է» ցուցահանդեսի, ինքնամեկուսացման փորձառության և պատերազմից կյանք վերադառնալու դժվարությունների մասին։

-Մի առիթով ասել եք՝ արվեստը պետք է ցույց տա չերևացող բաները։ Որո՞նք են այն չերևացող բաները, որ Դուք եք փորձում վերհանել, ցույց տալ։

-Միշտ կա զուգահեռ իրականություն։ Մենք կարդում ենք մամուլ, կա սոցիալական մեդիա, բայց լրիվ այլ է, երբ արվեստագետն է խնդրականացնում որևէ բան։

Եթե ունես ասելիք, կարող ես ստատուս գրել և շպրտել մի մեծ օվկիանոս․ինչ-որ մեկը կկարդա, կազդվի կամ չի ազդվի։ Բայց պիտի կարողանաս իրականությանը ավելի լուրջ նայել, ուսումնասիրել այն, հասկանալ ժամանակակից հասարակության խելահեղ, աբսուրդային վիճակները, որ կապված են համավարակի, պատերազմի, սոցիալական խնդիրների, մարդու իրավունքների և շատ այլ հարցերի հետ։

-Ինքներդ Ձեզ համար ի՞նչ բացահայտումներ եք անում՝ նախքան որևէ բան  նոթատետրին կամ կտավին հանձնելը։

-Նախքան նկարելը կամ էսքիզային տարբերակներ անելը ինչ-որ խնդրի, թեմայի շուրջ սկսում ես մտածել։ Դա քեզ տարբեր տեղեր է տանում։ Ուզում ես փոխկապակցվածություն գտնել, համեմատում ես եզրերը կամ հակասությունները, դուրս բերում պատմական տարբեր ժամանակների դրսևորումներն ու հասկանում ակունքները։ Ուսումնասիրության ճանապարհ ես անցնում, այլ հարց է՝ որքանով ես կարողանում խորանալ, բացահայտել և արտահայտել դա նկարի տեսքով։ 

Բաներ կան, որ կիսատ են մնում, որ հետո շարունակես։ Կա որոշակի չափ, որ այդքան կարող ես, այդքանին ես հասել ու անում ես, բայց երբեմն զգում ես՝  դրան նորից պիտի անդրադառնաս, հնարավոր է՝ այլ կերպ, այլ հայացքով։

-Ինչպիսի՞ տարածք է Ձեզ համար արվեստանոցը։ Համավարակի ընթացքում արվեստանոցում չլինելը ծա՞նր էիք տանում, թե՞ ստեղծագործելու համար միջավայրը նշանակություն չունի։

-Նրա համար, ինչ արել եմ նոթատետրերում, պետք չէր արվեստանոցում մեկուսացված լինել, ընդհակառակը՝ պետք էր տունը, կենցաղը, այդ առարկաները։ Թվում է՝ կենցաղային իրեր են, բայց դրանք կարելի է տարբեր կերպ մեկնաբանել, նույնիսկ քաղաքականացնել։

Այդ սոցիալական դրաման, քո զննող հայացքը շրջապատին ․․․․ Դու տեսնում ես արտաքին աշխարհը սոցիալական մեդիայով, բայց դու ունես քո տարածքը, պետք է ուսումնասիրես այն, օրինակ՝ սոցիալական հեռավորությունները, քո ու հարազատներիդ վարքը։ Կոնկրետ այս դեպքում արվեստանոցում մենակ մնալու կարիքը չունեի։

-Որպես արվեստագետ՝ ի՞նչ պրոցես և ինչպիսի՞ փորձառություն էր Ձեզ համար ինքնամեկուսացումը։

-Ինձ համար հետաքրքիր էր ուսումնասիրել, թե ինչպես են ստեղծված իրավիճակում լուծումներ գտնում հասարակությունները՝ համեմատելով մեր ու ավելի բարեկեցիկ, զարգացած երկրների փորձը, բացահայտելով մեր խնդիրները։

Ըստ իս՝ մենք ունակ չենք սոցիալական հեռավորություն պահել։ Ելնելով մեր ընտանիքների կառուցվածքից, մեր հարաբերություններից, շատ դժվար է դա անելը։ Կան բաներ, որ չես կարողանում շրջանցել ու մարդավարի մեկուսանալ (ժպտում է,-հեղ․)։

Տարեցներին մեր հոգատարությունն իհարկե պետք էր, բայց ամեն բան իրար խառնվեց՝ ընկերներ, բարեկամներ, աբսուրդային վիճակներ, հարսանիքներ։ Իսկ աշխարհը փորձում էր կարգը պահել, հետևել դրան։ Ինչ-որ տեղերում նույնիսկ ռոբոտ շներ կային, որոնք վերահսկում էին մարդկանց տեղաշարժը։



-Առաջին ցուցահանդեսի գործերի վրա աշխատում եք 2020 թվականի ապրիլից։ Նախքան պատերազմը պետք է ներկայացնեիք։ Պատերազմը փոխե՞ց արդյոք ցուցահանդեսի ընթացքը։

-Պատերազմն ինձ փոխեց։ Շարքն սկսել եմ համավարակի ընթացքում, երբ մեկուսացված էի տանն ու էսքիզներ էի անում նոթատետրումս։ Իր բովանդակությամբ, հագեցվածությամբ այն պատրաստ էր, մնում էր միայն փոխանցել կտավին, մի քանի բան էի կիսատ թողել։ Կոնկրետ պատերազմին առնչվող միայն մեկ գործ է ցուցադրված։

Նոթատետրում էսքիզներ շատ եմ արել, բայց ցուցահանդեսի համադրող, արվեստաբան Վիգեն Գալստյանի հետ հիշեցինք քովիդից մինչև պատերազմ ընկած մեր զրույցներն ու ընտրեցինք այն գործերը, որոնք դիտողին չեն շեղի բուն ասելիքից։

Արվեստաբանի հետ աշխատանքը հեշտ չէ, բայց շատ կարևոր է արվեստագետի համար․նա քեզ լավ է «կարդում», հասկանում,  նրա հետ աշխատելու ընթացքում զարգանում ես։ Կարևոր է, որ երիտասարդ  ստեղծագործողները սա հաշվի առնեն։

-Ինչպե՞ս որոշեցիք ցուցահանդեսի խորագիրը՝ «Թվականն անհայտ է»։

-Նոթատետրերի վրա գրված է՝ էջ, ամսաթիվ։ Որոշեցինք՝ մնա անհայտ, չգրենք՝ երբ է արվել այս կամ այն գործը։

Կորոնավիրուսը, Մերձավոր Արևելքի պատերազմները դեռ ընթացքի մեջ են, դրանք ազդելու են քաղաքականության, ինչպես նաև մարդկանց ապրելակերպի վրա։

Ցուցահանդեսն ուղղված է նաև ոչ հայերին։ Օրինակ՝ համավարակը նաև նրանց կյանքն ու շարժը սահմանափակեց, կյանքի վերաիմաստավորման հարց դրվեց նույնիսկ ամենաբարեկեցիկ երկրներում։

-Երիտասարդ արվեստագետները Հայաստանում ի՞նչ խնդիրների են բախվում։

-Հայաստանը ստեղծագործելուն նպաստող շատ բան է տալիս։ Նախ՝ ժամանակ, որն այստեղ շատ է, և հետո՝ խնդիրներով լի հասարակություն, ինչը նշանակում է, որ ստեղծագործելու թեմաները լիքն են։

Իսկ եղած խնդիրների մի մասը հենց երիտասարդները պիտի հաղթահարեն, հասկանան, որ պետք չէ հույս կապել միֆական բաների հետ, մեղադրել ինչ-որ մարդկանց, սպասել դափնիների կամ ծափերի։ Պետք  է լինել մտածող, ստեղծագործող մարդ։

Իհարկե դժվար է միայն արվեստով ապրելը, դրան զուգահեռ պետք է ունենալ այլ աշխատանք։ Հիմա իմ աշխատանքն այնպիսին է, որ կարողանում եմ համատեղել։ «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի «Կրթական պարտեզ բնակելի արվարձանում» նախագծի համակարգողն եմ։

-Որպես արվեստագետ ի՞նչ փորձարկումների եք գնացել։ Վերջերս, օրինակ, կերամիկական աշխատանք էիք արել։

-Դա փորձ էր, թեև կան կերամիկայի հետ կապված մտքեր։ Պարտադիր չէ, որ ինքս անեմ։ Միգուցե մասնագետի հետ համագործակցությամբ լինի։ Դա էլ է հետաքրքիր, երբ համատեղ եք աշխատում, միտքը «եփում»։

Նյութի փոփոխությունը հետաքրքիր է, բայց պետք է նաև պատճառաբանված լինի՝ ինչ նյութ ես ընտրում, ինչի համար։ Կան դեպքեր, երբ նյութն իրենով կարևորություն է տալիս ընտրված թեմային, օրինակ՝ էկոլոգիական խնդիրների մասին խոսելիս պլաստիկի օգտագործումը։

Հիմա նաև պլաստիկով եմ աշխատում։ Ունեմ մի քանի կիսատ գործեր, հուսամ՝ շուտով կավարտեմ դրանք ու կներկայացնեմ։



- Մինչ անհատական ցուցահանդես կազմակերպելը մասնակցել եք տարբեր խմբակային ցուցահանդեսների: Կա՞ մի ցուցադրություն, որն առանձնահատուկ է եղել:

Մինչ այս եղել են աշխատանքներ, որոշներում շատախոսություններ էլ են եղել, բայց երևի թե ժամանակն է ինձ դրա մեջ դրել։ Այնպես չէ, որ հեղափոխությունից հետո Հայաստանում շատախոսությունը քիչ էր։ Նույնիսկ հիմա՝  մեծ աղետից՝ պատերազմից հետո մի կողմից լսում ես ինտելեկտուալ, մյուս կողմից՝  տգետ մի բան։ Անընդհատ աղմուկ, խոսակցություն կա, բայց չկա լուրջ ․․․  հիմա ինչի՞ շուրջ ենք համախմբվում։

-Պատերազմի մասնակից եք, Հադրութում եք կռվել։ Ձեր ֆեյսբուքյան էջում կիսել էիք արձակագիր Արամ Պաչյանի այն միտքը, թե պատերազմից երբեք չեն վերադառնում։ Ձեզ մոտ որքանո՞վ է ստացվել վերականգնվել, կյանք վերադառնալ։

-Իսկապես չեն վերադառնում։ Ունենք անհետ կորածներ, գերիներ, հաշմանդամություն ձեռք բերած ու ձեռք չբերած անձինք։ Ողբերգությունն այնքան մեծ է, որ եթե դու ունես ոտք, ձեռք, պարզվում է՝ լավ ես պրծել պատերազմից։ Բայց այդ մարդիկ էլ ունեն խնդիրներ, օրինակ՝ հոգեբանական։

Չգիտեմ՝ ինչ աշխատանք է տարվում նրանց հետ, ես դա չեմ տեսնում, բայց նրանց մեջ մնացած վախերը, ագրեսիան կարող են մի տեղ պայթել, նույնիսկ իրենց ընտանիքներում, իրենց հարազատների հանդեպ։

Ես արվեստագետ եմ, ինձ զբաղեցնում եմ կարդալով, ֆիլմ դիտելով, ստեղծագործելով, բայց կան մարդիկ, որ չեն կարողանում իրենց ցավը ճնշել, և դա չի կարող անհետևանք մնալ։

-Ինչպե՞ս եք փորձում հաղթահարել պատերազմի տրավմաները, սթրեսը։

-Պատերազմից անմիջապես հետո անցել եմ աշխատանքի։  Պետք է շատ աշխատեի, հոգնեի, որ քիչ մտածեի։ Այդ աշխատանքն ինձ համար փրկություն եղավ։

Մենք չպետք է ինքնախաբեությամբ զբաղվենք։ Եթե հուսահատված ենք, պետք է ցույց տանք այդ հուսահատությունը, հասկանանք՝ որտեղից է գալիս և մեզ նսեմացած չզգանք դրա համար։

Պետք է բուժել վերքերն ու առաջ գնալ։ Իհարկե վերականգնման ընթացքում մենք դեռ շատ բաց վերքեր ենք տեսնելու։ Պետք չէ դրանցից խորշել, վախենալ, պետք է դրանց ուղիղ նայել ու հասկանալ, որ չենք կարող անընդհատ այսպես արնահոսել։

Ունենք պետություն, կարող ենք հասկանալ խնդիրները, հարաբերություններ կառուցել ու շարունակել ապրել։

-Կորոնավիրուսն ու պատերազմը ի՞նչ են փոխել Ձեր մեջ, ի՞նչն եք վերարժևորել Ձեր կյանքում։

-Պատերազմից հետո ամեն ինչ այնքան խտացված էր, որ ի վիճակի չէի կենտրոնանալ շատ բաների վրա։ Փորձում էի ինձ ստիպել ու զբաղվել միայն իմ մասնավոր կյանքով՝ իմ ընտանիքով, ինձանով։

Հիմա նաև ապագայի մասին եմ մտածում։ «Սեբաստացի» կրթահամալիրում շփվում եմ նոր սերնդի հետ, ու ուզում եմ ասել, որ ունենք շատ լավ երիտասարդություն․ երիտասարդ լինելով՝ իրենց մոտ ինձ ծեր եմ զգում։

Սիրում եմ նրանց ազատությունը․ հեշտությամբ սխալվում են, հեշտությամբ էլ ուղղվում։ Ազատ են իրենց խոսքի, հարաբերությունների մեջ, իրենց ընտրության՝ լինի հագուստ, թե մասնագիտություն։

Մենք այնքան էլ ազատ չէինք, այս կամ այն կերպ ուղղորդվում էինք։ Իհարկե իմ ծնողները հարգել են մասնագիտական ընտրությունս, աջակցել են ինձ, բայց ոչ բոլորի դեպքում էր այդպես։



-Պատերազմից հետո Ձեր նպատակները փոխվե՞լ են։

-Սկսել եմ ավելի շատ կարևորել ժամանակն ու դրա ռացիոնալ օգտագործումը։ Իհարկե արվեստագետի համար այնքան էլ հեշտ չէ ամեն օր աշխատանքի ներկայանալ ճիշտ ժամանակին, բայց դա նկատի չունեմ, այլ ժամանակն ավելի լայն իմաստով, օրինակ՝ երիտասարդ տարիքում ավելի շատ բան հասցնելը։

Չեմ ասում՝ ծերանալը վատ բան է․իր իմաստնությունն ու գեղեցկությունն ունի, բայց կան հնարավորություններ, որ հետագայում միգուցե չունենամ։

Արհեստականորեն արագացնել որևէ բան պետք չէ, բայց ուզում եմ հասցնել շատ բան անել՝ հարգելով ստեղծագործական բոլոր պրոցեսները, չանելով որևէ անփույթ, կիսատ-պռատ գործ։

Զրույցը՝ Աննա Կարապետյանի

Լուսանկարները՝ Էդ Թադևոսյանի

Թեմայի մեջ