Այսօր

Իսկական են այն բանաստեղծություններս, որ երգ չեն դառնում․ Նարեկ Կոսմոս

  14 Հուլիս 2021  243 դիտում
Իսկական են այն բանաստեղծություններս, որ երգ չեն դառնում․ Նարեկ Կոսմոս

Ջութակ ու դաշնամուր էր նվագում, երբ մի օր որոշեց, որ ուզում է կիթառ ունենալ։ Նվագել ինքնուրույն սովորեց։ Դասական, ջազ ու բլյուզ գործեր էր կատարում մինչև կգրվեին իր հեղինակային ստեղծագործությունները։ Դրանք լայն ճանաչում ձեռք բերեցին 2018 թ-ին, երբ Գյումրիում սկսեց գործել «Ջրաներկ» բենդը։ Նարեկը խմբի կիթառահարն է։ Երգերի խոսքերն ու երաժշտությունն էլ մեծամասամբ ինքն է գրում։ Գրելը սիրելի զբաղմունք է։ Բանաստեղծություններ էլ ունի։ Դրանք տեղավորում է առանձին վանդակներում, երգերի հետ մեկտեղել չի ուզում։ Վստահ է՝ իսկական են այն բանաստեղծությունները, որ երգ չեն դառնում։ Erit.am-ի զրուցակիցն է երաժիշտ, բանաստեղծ Նարեկ Կոսմոսը (Հակոբյան)։

-Ի՞նչը չէր հերիքում գրականության, երաժշտության մեջ, որ որոշեցիր վրձին վերցնել ու նկարել։

-Ես չէի հերիքում։ Երբեմն ուզում ես եռաչափ հարթության մեջ տեսնել զգացածդ։ Երգը չես կարող տեսնել։ Բանաստեղծությունը կարդում ես, երևակայությունդ է, միտքդ, բայց տպվածը կարծես հեռախոսումդ կամ թղթի վրա գրածդ գործը չլինի։

Նկարելու միջոցով կարողանում եմ արտահայտել այն, ինչ չի ստացվում բանաստեղծությամբ կամ երգով։ Ինձ համար նկարելը մի ուրիշ աշխարհ է։

-Գրականություն, երաժշտություն, նկարչություն ամեն մեկն ի՞նչ գույն է տալիս կյանքիդ։

-Նկարիչ չեմ, հարմարավետ չեմ զգա ինձ, եթե ասեմ, որ նկարչությունն իմ կյանքի երրորդ ոլորտն է։

Գրականությունն ինչ-որ սրտաբեռ կամ հոգեբեռ թոթափելու համար է․ կարող ես ինչ-որ բան քեզնից պոկել, դնել թղթի վրա, հարմարեցնել թղթին կամ այն տեղին, որտեղ գրում ես։ Երգը դրա մելոդիկ տարբերակն է, երբ հոգուդ ձայներն ես կարողանում հարմարեցնել հոգուդ բառերին, ձայնն ու հնչյունը մեկ վանդակի մեջ դնել։

Նկարչություն չեմ սովորել, շատ տեղեկություններ չունեմ, ուստի շատ ավելի ազատ եմ մոտենում, օրինակ՝ այնպիսի գույներ եմ խառնում իրար, որ անհամադրելի են, բայց ես այդ պահին այդպես եմ զգում։

-Ո՞վ և ինչո՞ւ տվեց քեզ Կոսմոս անունը։

-Բարդ հարց է, որին բոլոր հարցազրույցների ժամանակ դժվարանում եմ պատասխանել։ Պատահական է ընտրվել ու շատ շուտ, երբ ես տարերային չէի, ինչպես հիմա։ Ընկերներս են տվել ինձ Կոսմոս անունը՝ տիեզերք իմաստով։ Տիեզերքի մի լուսամուտ կա, բացում եմ, այնտեղից էներգիա ստանում, փակում, ու այդ օրը գրում եմ։ Իմ երգերի քանակն արդեն այնքան շատ է, որ դրանից երբեմն վախենում եմ։

Այս ընթացքում Կոսմոս անունն ինձ մեծ էներգիա է փոխանցել։ Պարադոքսալ է․ ես կարգուկանոնի մարդ չեմ, բայց կոսմոս հունարեն նշանակում է կարգուկանոն։ Այդ իմաստով ընդհանրապես չի տեղավորվում այն սխեմայի մեջ, որտեղ ես եմ, այն բանաձևումը չէ, որն ինձ է արտահայտում։

-Ինչպե՞ս ես հասցրել 19 տարեկանում կուտակել 200-ից ավելի երգեր։ Մուսայի վրա հույսդ չե՞ս դնում։

-Մի քանի շաբաթ առաջվա հաշվարկներով երգերս 270-ից անցնում են։

Ոգեշնչված ապրում եմ։ Ամեն օր կարելի է ինչ-որ բանի սիրահարվել՝ լինի աղջիկ, շենք, լուսամուտ, թե թատրոնի ռեկվիզիտ։ Մեր զրույցից հետո փորձի եմ գնալու։ Թմբուկի ձայնից էլ կարող եմ ոգեշնչվել։ Առհասարակ ոգեշնչում չեմ փնտրում, ոգեշնչումն է ինձ գտնում։

-Ի՞նչ բնավորություն ունի քո երաժշտությունը։

-Այն բնավորությունն ունի, ինչ բոլոր մարդիկ։ Նվագելիս պետք է զգամ, որ լսողն իրեն գտավ երգիս մեջ։ Այլապես եթե գրել ես երգ, որ միայն քո մասին է, խիստ անձնական, ու չես կարող դրան մի երանգ տալ, որ մարդն իրեն այդ երգի մեջ գտնի, ուրեմն կարող ես նստել տանը՝ հայելու առաջ ու նվագել, հուզվել կատարումիցդ, գրկել ինքդ քեզ ու ասել՝ Նարեկ ջան, հանգստացիր, դու էս երգը գրել ես քո մասին, միայն ու միայն քո մասին։

Ինձ թվում է՝ Գյումրիում ավելի լավ են ընկալում իմ երգերի բնավորությունը, քան որևէ այլ տեղ․ես այստեղ եմ գրում։ Եթե ես չստեղծագործեմ Գյումրիում, ինձ թվում է՝ որևէ այլ տեղում չեմ կարող դա անել։ Այստեղ ոգեշնչման անսպառ աղբյուր կա։ Գեղեցիկ քաղաք է։ Վերջերս սկսել եմ զբոսաշրջիկի աչքերով նայել Գյումրուն, նկատել առանձին դետալներ ու ավելի եմ սիրահարվել քաղաքիս։

-Ո՞ր ժանրի երաժշտությունն է քեզ ավելի հոգեհարազատ։

- Իմ նվիրումը երաժշտությանը Բիթլզից է եկել։ Առանց Բիթլզի ոչ թե չէի սիրի երաժշտությունը, այլ այս ճաշակը չէի ունենա, թեև ինչ իմանաս, գուցե վատ ճաշակ է (ժպտում է,-հեղ․): Ճաշակով բառը բոլորին է բնութագրում․ ճաշակ ունեն, ուրեմն ճաշակով են։ Լավ ու վատ ճաշակն այնքան սուբյեկտիվ է։

Ավելի ուշ սկսեցի բլյուզ լսել ու ժամանակից շուտ մեծացա․ծանր ու տխուր երաժշտություն է։ Գյումրիում բլյուզին «բիձեքի մյուզիք» ենք ասում։

Իմ սերը բլյուզի հանդեպ այսօր էլ անփոփոխ է․ բլյուզի քառակուսու մեջ ամեն ինչ տեսնում եմ։ Ասում են՝ հեշտ է բլյուզ նվագելը, բայց ինձ համար ամենաբարդն է․ դեռ Միսիսիպիում գոնե մեկ անգամ հող չեմ փորել, Մադի Ուոթերսին չեմ տեսել կաթիլային ընդունելիս, միայն երգերն եմ լսել, ես էլ սևամորթ չեմ, ուստի մի փոքր բարդ է պատկերացնել իմ մոտեցումը բլյուզին։

-Դու և Գյումրին նույն երաժշտությունն եք լսո՞ւմ։

-Ոչ։ Պարզապես ես էս քաղաքին բաժին ընկած պոետն եմ։ Չէի ուզի, օրինակ, Երևանին բաժին ընկել․ Երևանին արդեն Ռուբեն Հախվերդյան է բաժին ընկել։ Իհարկե Գյումրուն էլ «Բամբիռի» Ջագն է  (Գագիկ Բարսեղյան, «Բամբիռ» ֆոլք-ռոք խմբի հիմնադիր,- հեղ.) բաժին ընկել։ Ես էլ մի թեթև բաժին ընկած պոետ եմ։ Հուսամ՝ կկարողանամ նվագել ինչ-որ բան, որը պետք կլինի՝ գոնե մի քանի տարի կլսեն։

Թեև ես ու Գյումրին նույն երաժշտությունը չենք լսում, բայց Գյումրիում սիրում են իմ երաժշտությունը։ Համերգի հրավերներ հիմա էլ ունեմ, դրանց մի մասը մերժում եմ․անընդհատ նվագելու, լսված լինելու կարիք չունեմ, ինչպես առաջ։

-Ե՞րբ առաջին անգամ երգի բառեր գրեցիր։ Ինչի՞ց ոգեշնչվեցիր։

-Երբ կիթառս նոր էր ինձ հասել, երկու շաբաթ նայում էի, չէի դիպչում։ Որոշ ժամանակ անց ձեռքս վերցրի, ու քանի որ ակորդներ չգիտեի, պահեցի երկու նոտա ու գրվեց «Իմ ստեղծած հին աշխարհում»-ը՝ առաջին երգս։ Հիմա կա երգի կատարելագործված տարբերակը, որ դեռ ձայնագրված չէ։ Այն ներառված է լինելու ձայնասկավառակումս, բայց լրիվ այլ կերպ։ Անակնկալ է։

Իրականում պետք է մեկը, ով կվերծանի այն, ինչ զգացել եմ այս կամ այն երգը գրելիս։ Ես անընդհատ վազքի, ընթացքի մեջ եմ։ Երբ մի երգ եմ թողնում որևէ փողոցի մեջտեղում ու առաջ գնում նորը գտնելու, չեմ կարող վերադառնալ այդ երգին, տեսնել՝ ինչ դիրքով դրեցի փողոցում, ուզում էր այն մնալ այդտեղ, թե ոչ և այլն։ Պետք է մեկն, ով իմ հետևից կգա, երգերիս կկերակրի, տիրություն կանի, կհասկանա՝ ինչ ցավ, ինչ ուրախություն ունեն իրենց մեջ։

Ես չեմ հասցնում վերլուծել այն, ինչ անում եմ․ անընդհատ նոր երգեր են գալիս։ Քանի դեռ կարողանում եմ գրել, պետք է գրեմ։ Երբ այլևս բուռն ստեղծագործական պրոցեսի մեջ չեմ լինի, այդ ժամանակ էլ կփորձեմ բոլոր երգերիս առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնել։

-Բանաստեղծ ու երաժիշտ Նարեկները հաճա՞խ են վիճում։ Ինչի՞ շուրջ են այդ վեճերը։

-Շատ հաճախ։ Երբ մի օր բանաստեղծություն եմ գրում, նույն օրը երգ գրել չեմ կարող․ իրար «կգզեն»։ Բանաստեղծություններիցս մեկի մեջ ասում եմ՝ երգերս ու բանաստեղծություններս տեղավորել եմ առանձին վանդակներում, որ իրար «չգզեն»։

Երգն ու բանաստեղծությունն ինձ համար տարբեր աշխարհներ են։ Ճիշտ է՝ երգի մեջ պոեզիա կա, բանաստեղծության մեջ էլ՝ երգ, բայց կարծում եմ՝ դրանք չեն կարող մեկտեղվել։

Ինձ թվում է՝ իսկական են այն բանաստեղծությունները, որ երգ չեն դառնում՝ չեն սանձվում, ես էլ՝ «որպես դարբին», չեմ կարող կռել դրանք ու տեղավորել երգի ֆորմայի մեջ։ Բայց միևնույն է՝ երգի ու բանաստեղծության կացարանը ես եմ․ իմ մեջ են ապրում։ Իրականում պոետը մանկատան պես մի բան է։

Հիմա միտքս երաժշտական է, ձայնագրում եմ, փորձեր անում, նոր ձայներ բերում երգի մեջ։ Բանաստեղծություն հազվադեպ եմ գրում, երևի ինձանից խռովել է։

-Ունե՞ս արդյոք բանաստեղծություններ, որ միայն քեզ համար են, պահել ես դարակում։

-Անտիպ գործեր շատ ունեմ՝ մի քանի հարյուր բանաստեղծական փաստաթուղթ։ Դրանց մեջ կան թերի վիճակներ՝ «էսքիզներ», բայց կան նաև գործեր, որ խիստ անձնական են, ու այդ պատճառով չեմ ուզում դրանք հրապարակել։ Եթե անունս՝ որպես հեղինակ չնշվեր, գուցե հրապարակեի։

-Հարցազրույցներից մեկում ասել ես՝ ամեն նոր գործ իմ նոր հանդերձարանն է, ես այնտեղ փոխվում եմ։ Շատ հագուստներ կա՞ն հանդերձարանում, թե՞ գրելիս մերկանում ես։

-Բանաստեղծական հագուստներ են։ Պիտի կրես դրանք, որ չմրսես․իրականությունը շատ ցուրտ բան է։ Չգիտեմ՝ ինչ պողպատե զրահ եմ հագնում, որ այս իրականությանը դիմանամ։ Նյարդայնանում եմ քաղաքականությունից, այսքան քաղաքականացված լինելուց։ Շնչել չի ստացվում։ Մի քաղաքական գործչի շնչում ես, մյուսին՝ արտաշնչում։ Չգիտեմ։ Եկեք չքաղաքականացնենք։

-Եթե կարողանայիր ընտրել՝ ո՞ր լեզվով խոսել, որը կլիներ այն՝ լռերե՞ն, կրակերե՞ն, դուերե՞ն, թե՞ եսերեն։

- Կրակերեն միշտ եմ խոսում։ Վերջերս դուերենի եմ անցել։ Կուզեի մի քիչ էլ եսերեն կամ լռերեն խոսել։

Դուք բերում եք իմ բանաստեղծության ֆրազներն ու հարց եք տալիս։ Դրանից ինձ լավ եմ զգում, բայց երբեմն էլ չեմ կարողանում ճիշտ պատասխանը գտնել։

-Բանաստեղծություններից մեկում ասում ես՝ ես ժամանակակից պոեզիա եմ, ու մարդկանց տալու ոչինչ չունեմ։ Այդպե՞ս ես կարծում։

-Սարկազմ է։ Այդ ժամանակ այնքան մարդիկ էին ինձ և ոչ միայն ինձ ․․․․ որ մի փոքր այլ ես գրում, իրենք էլ վերլիբր չգիտեն, բռնահանգերով են գրում, թե՝ հույսի հետ պետք է բույսը, լույսը կապել։ Ու դու, որ գրում ես անհանգ բանաստեղծություններ, անհանգ ու անհանգիստ, իրենք դա համարում են «ֆասթֆուդ» պոեզիա։

Ցանկացա նրանց անունից, նրանց սրտահովանքի համար գրել, թե՝ ես ժամանակակից պոեզիա եմ, մարդկանց տալու ոչինչ չունեմ։

-Ե՞րբ ես ունենում ստեղծագործական դադարներ։  Ինչի՞ համար ես դրանք օգտագործում։

-Վերջերս՝ հաճախ։ Դրանք ոչ թե դադարներ են, այլ կուտակումներ, որ թեթև գործեր չգրեմ, միանգամից մեծ գործ գրեմ։ Երկրաշարժի նման է․ երբ լինում են փոքր երկրաշարժեր, դրանք քեզ պաշտպանում են մեծ երկրաշարժից, իսկ երբ չեն լինում, միանգամից մեծն է լինում։

-44-օրյա պատերազմից հետո «Արցախ և վերջ» երգը գրեցիր։ Ծանր օրեր էին, ստեղծագործելով սթրեսը հաղթահարել հաջողվո՞ւմ էր։

-Այդ երգը Շուշիի գրավման օրն եմ գրել՝ անտեղյակ ամեն ինչից, երբ մենք բոլորս գիտեինք, թե՝ Շուշին ապահով է, մեր ձեռքում է և այլն։ Չգիտեմ՝ ինչպես գրվեց։ Չեմ հիշում՝ ինչ էի զգում։ Ուզում էի ինձ համոզել, որ ամեն ինչ լավ է լինելու ու լուսավոր մի բան գրել։

Այդ երգից բացի այլ բան չի գրվել․ ստեղծագործել չէր ստացվում։ Այդ օրերին գլուխը կորցրած գլխարկի էի նման։

Շատ ցավոտ թեմա է, որին անդրադառնալու համար մի ամբողջ հարցազրույց է պետք, թեև պատերազմի մասին խոսելիս բառազուրկ եմ դառնում։

-Ստեղծագործական ի՞նչ պլաններ ունես առաջիկայում։

-Ուզում եմ աշնանը թողարկել «Դեղին կետեր» հեղինակային երգերի ալբոմս։ 19 գործ է ընդգրկված լինելու։ Այս պահին ձայնագրման աշխատանքներն են ընթանում։

Գրքի մասին դեռ մտածում եմ։ Ուզում եմ բացառիկ, անսովոր մի բան լինի։ Այդ հարցում չեմ շտապում։

Զրույցը՝ Աննա Կարապետյանի

Լուսանկարները՝ Նարեկ Կոսմոսի անձնական արխիվից

Թեմայի մեջ

Գրադարան

Տեղեկատու

Ֆեյսբուքյան էջ